Evden Yeni Nesil E-Ticaret yürütmek isteyen engelli ve gazi bireyler için asıl soru çoğu zaman “Bunu yapabilir miyim?” değil, “Süreci kendi ihtiyaçlarıma göre nasıl uyarlayabilirim?” sorusudur.
Görme, işitme veya hareket kısıtı; dijital bir işi yürütmenin önünde tek başına belirleyici bir engel olmak zorunda değildir. Ekran okuyucular, sesle yazma ve cihaz kontrolü, büyütme özellikleri, altyazılar ve yazılı iletişim kanalları gibi erişilebilirlik araçları, farklı görevlerin kişinin ihtiyaçlarına göre uyarlanmasına yardımcı olabilir.
Yeni Nesil E-Ticaret modelinde fiziksel ürün depolamak, paket hazırlamak veya kargoya gitmek gibi süreçlerin mağaza sahibinin günlük iş yükünde olmaması da evden çalışmayı daha erişilebilir hale getirebilir. Mağaza sahibinin odağı; ürün seçimi, ürünlerin dijital mağazada konumlandırılması, tanıtım, içerik üretimi ve mağazasının gelişimidir.
Ancak erişilebilirlik kişiden kişiye değişir. Aynı araç iki kişi için aynı deneyimi sunmayabilir. Bu nedenle bu rehber, herkes için tek bir çözüm önermek yerine hangi görev için hangi erişilebilirlik aracının değerlendirilebileceğini somut örneklerle ele alıyor.
Mağazanolsun; dijital mağaza altyapısı, hazır ürün ve tedarikçi ekosistemi, eğitim, teknoloji ve operasyon desteğini bir araya getiren bir Yeni Nesil E-Ticaret ekosistemidir.
Bu modelde mağaza sahibinin her operasyonel adımı tek başına yürütmesi beklenmez. Tahsilat, sipariş, kargo, iade ve ilgili müşteri taleplerinin operasyonel takibi Mağazanolsun'un operasyon yapısı ve tedarikçi ekosistemi üzerinden yürütülür.
Mağaza sahibinin odağında ise ağırlıklı olarak şu işler bulunur:
Bu ayrım erişilebilirlik açısından önemlidir. Çünkü fiziksel operasyonlardan ziyade dijital ortamda yürütülen görevlerin önemli bir bölümü, yardımcı teknolojiler ve cihazların erişilebilirlik özellikleri kullanılarak farklı ihtiyaçlara göre uyarlanabilir.
Görme engelli veya az gören bireyler için dijital ortamda en önemli araçlardan biri ekran okuyucu teknolojileridir.
Ekran okuyucular; ekrandaki metinleri, menüleri, düğmeleri ve farklı arayüz öğelerini sesli olarak aktararak kullanıcının cihaz içerisinde gezinmesine yardımcı olur.
Windows bilgisayarlarda NVDA, Apple cihazlarda VoiceOver, Android cihazlarda ise TalkBack bu amaçla kullanılabilen araçlar arasındadır.
Az gören kullanıcılar için ekran büyütme, yazı boyutunu artırma, yakınlaştırma ve kontrast ayarları da dijital içeriklerin kullanımını kolaylaştırabilir.
Yeni Nesil E-Ticaret tarafında ise görev bazında düşünmek daha doğru olur. Ürün bilgilerini okumak, metin hazırlamak, mesajları takip etmek veya paneldeki metinsel alanlarda gezinmek ekran okuyucu desteğiyle gerçekleştirilebilirken, tamamen görsel değerlendirme gerektiren ürün fotoğrafı seçimi veya görsel tasarım gibi bazı görevlerde farklı araçlara ya da başka bir kişinin desteğine ihtiyaç duyulabilir.
Burada önemli olan, görme engelinin doğrudan dijital mağaza yönetiminin önünde bir engel olarak kabul edilmemesidir. Hangi görevin yardımcı teknolojilerle yürütülebildiği ve hangi görevde ek desteğe ihtiyaç duyulduğu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Yunus Emre Kocaoğlu'nun Deneyimi
Bunun somut örneklerinden biri Yunus Emre Kocaoğlu.
Doğuştan %90 görme engelli olan Yunus Emre, Yıldız Teknik Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler öğrencisiyken Mağazanolsun ile Yeni Nesil E-Ticaret sürecine başladı.
Kendi deneyimini anlatırken ekran okuyucu teknolojisi sayesinde mağazasını ve paneli kullanabildiğini, süreç içerisinde özellikle sosyal medya tarafında destek aldığını ifade ediyor.
Onun deneyimindeki önemli nokta, erişilebilirliği genel bir varsayımla değil, doğrudan yaptığı işler üzerinden değerlendirmesi. Kendi ifadesiyle:
“Engel benim gözümde; ruhumda, zihnimde, kalbimde değil.”
Yunus Emre'nin deneyimi, bütün görme engelli kullanıcıların aynı kullanım deneyimini yaşayacağını gösteren bir erişilebilirlik garantisi değildir. Ancak ekran okuyucu gibi yardımcı teknolojilerin doğru dijital yapı ve gerektiğinde destekle birlikte nasıl kullanılabileceğine dair gerçek bir örnek sunar.
İşitme engelli bireyler açısından dijital bir iş modelinin önemli avantajlarından biri, iletişimin büyük bölümünün yazılı kanallara taşınabilmesidir.
Telefon görüşmesi yerine WhatsApp, e-posta veya diğer mesajlaşma kanalları kullanılabilir. Tanıtım hesabına gelen sorular yazılı olarak yanıtlanabilir; eğitim veya bilgilendirme içeriklerinde ise altyazı tercih edilebilir.
Video içerikleri hazırlarken konuşma zorunluluğu da yoktur. Ekran üzerindeki metinler, altyazılar, ürün görüntüleri ve yazılı açıklamalar kullanılarak içerik oluşturulabilir.
Bu yaklaşım yalnızca içeriği hazırlayan işitme engelli girişimci açısından değil, içeriği izleyen kullanıcılar açısından da erişilebilirliği geliştirebilir. Örneğin videolara altyazı eklenmesi, içeriğin sesi kapalı izleyen kişiler tarafından da takip edilmesini sağlar.
Mehmet Türkoğlu'nun Deneyimi
Mağazanolsun girişimcilerinden Mehmet Türkoğlu'nun hikayesi, işitme engelli bir girişimcinin dijital mağazasını kendi koşullarına göre nasıl yönetebildiğine dair bir başka örnek sunuyor.
Mehmet Türkoğlu, sürecini ağırlıklı olarak telefon üzerinden yönetiyor. Onun deneyimi de erişilebilirliğin yalnızca kullanılan platformla değil, kişinin çalışma biçimini kendisine uygun araçlarla kurabilmesiyle ilişkili olduğunu gösteriyor.
Her bireyin ihtiyacı farklı olabileceği için burada da tek bir çalışma yöntemi yerine kişinin kullandığı cihazları ve iletişim tercihlerini dikkate almak gerekir.
El veya kol kullanımında kısıt bulunan ya da uzuv kaybı yaşayan kişiler için uzun metinler yazmak, klavye kullanmak veya ekrandaki küçük alanlara sürekli dokunmak zorlayıcı olabilir.
Bu noktada sesle yazma ve sesle cihaz kontrolü önemli alternatifler sunar.
Akıllı telefon ve bilgisayarlardaki konuşarak yazma özellikleri sayesinde mesaj, ürün açıklaması veya sosyal medya metni klavye kullanmadan hazırlanabilir.
Apple cihazlarda Sesle Denetim gibi özellikler, cihaz üzerinde yalnızca metin yazmanın ötesinde farklı işlemlerin sesli komutlarla gerçekleştirilmesine imkan verir. Android cihazlarda ise Gboard gibi araçların sesle yazma özelliklerinden yararlanılabilir.
Burada amaç her işlemi aynı yöntemle gerçekleştirmek değildir. Örneğin içerik metinleri sesle hazırlanırken belirli kontroller için dokunmatik ekran, klavye veya başka bir yardımcı teknoloji birlikte kullanılabilir.
Erişilebilir bir çalışma düzeni çoğu zaman tek bir araçtan değil, kişiye uygun birkaç yöntemin birlikte kullanılmasından oluşur.
Yeni Nesil E-Ticaretin evden yürütülebilmesi, bütün gün bilgisayar başında oturmak gerektiği anlamına gelmez.
Uzun süre aynı pozisyonda kalmakta zorlanan kişiler için yapılacak işleri daha kısa çalışma aralıklarına bölmek değerlendirilebilir.
Örneğin bir çalışma aralığı ürün seçimine, başka bir zaman dilimi içerik hazırlamaya, günün ilerleyen saatlerindeki kısa bir kontrol ise mağazanın ve tanıtım kanallarının takibine ayrılabilir.
Bilgisayar kullanmanın rahat olmadığı zamanlarda bazı işlemlerin telefon veya tablet üzerinden yürütülmesi de çalışma düzenine esneklik kazandırabilir.
Sosyal medya platformlarının gönderi planlama özellikleri, içerikleri tek tek her gün paylaşmak yerine uygun olunan bir zamanda hazırlayıp ileri tarihlere planlamaya yardımcı olabilir.
Burada önemli olan sabit bir çalışma süresine ulaşmak değil, kişinin kendi günlük düzenine uyabilecek sürdürülebilir bir sistem oluşturmasıdır.
Gazilik tek başına belirli bir erişilebilirlik ihtiyacını ifade etmez. Bir gazi bireyin hareket, görme, işitme veya başka bir alandaki ihtiyaçları birbirinden tamamen farklı olabilir.
Bu nedenle “gaziler için tek bir araç” önermek yerine kişinin günlük yaşamında hangi görevlerde uyarlamaya ihtiyaç duyduğuna bakmak daha anlamlıdır.
Görmeyle ilgili bir ihtiyaç varsa ekran okuyucu veya büyütme araçları, işitmeyle ilgili bir ihtiyaç varsa yazılı iletişim ve altyazı, el veya kol kullanımında kısıt bulunuyorsa sesle yazma ve sesle kontrol gibi çözümler değerlendirilebilir.
Birden fazla erişilebilirlik ihtiyacı bulunuyorsa farklı araçlar birlikte kullanılabilir.
Dolayısıyla başlangıç noktası kişinin durumuna bir etiket koymak değil, “Hangi görevi yapmakta zorlanıyorum ve bu görevi hangi araçla uyarlayabilirim?” sorusunu sormaktır.
Erişilebilirliğin iki yönü vardır: dijital mağazayı sizin kullanabilmeniz ve hazırladığınız içeriklerin farklı kullanıcılar tarafından erişilebilir olması.
Sosyal medya gönderileri, ürün tanıtımları ve video içeriklerinde uygulanabilecek birkaç temel yöntem önemli bir fark yaratabilir.
Görsellere Alternatif Metin Ekleyin
Bir ürün görselinin ne gösterdiğini anlatan kısa ve anlamlı bir alternatif metin, ekran okuyucu kullanan kişilerin görselin içeriğini anlamasına yardımcı olur.
“Ürün fotoğrafı” gibi genel bir ifade yerine görseldeki önemli bilgiyi açıklayan kısa bir metin tercih edilebilir.
Videolarda Altyazı Kullanın
Konuşma içeren videolara altyazı eklemek, içeriğin işitme engelli kişiler ve sesi kapalı izleyen kullanıcılar tarafından takip edilebilmesini sağlar.
Bilgiyi Yalnızca Renkle Vermeyin
Örneğin stok durumunu yalnızca kırmızı veya yeşil renkle göstermek yerine bilgiyi metin olarak da belirtmek gerekir.
“Stokta var” veya “tükendi” gibi açık ifadeler kullanılması içeriğin yalnızca renk algısına bağlı kalmasını önler.
Metin ve Arka Plan Kontrastına Dikkat Edin
Görsel üzerine yazı yerleştiriyorsanız metnin arka plandan kolayca ayrılabilmesi önemlidir.
W3C'nin WCAG 2.2 yönergelerinde normal boyuttaki metinler için en az 4.5:1, büyük metinlerde ise en az 3:1 kontrast oranı önerilir.
Önemli Bilgileri Yalnızca Görselin İçinde Bırakmayın
Ürün ölçüsü, kullanım bilgisi veya başka önemli bir bilgi yalnızca görsel üzerinde bulunuyorsa ekran okuyucu kullanan kişiler bu bilgiye erişemeyebilir.
Önemli bilgilerin gönderi açıklamasında veya diğer metinsel içeriklerde de yer alması daha erişilebilir bir iletişim sağlar.
Yapay zeka araçları, bazı içerik üretim görevlerini kolaylaştırarak erişilebilir çalışma düzenini destekleyebilir.
Örneğin sosyal medya gönderisi için metin oluşturmak, farklı başlık alternatifleri hazırlamak veya içerik fikri geliştirmek için yapay zekadan yararlanılabilir.
Mağazanolsun ekosistemindeki MAI Social, sosyal medya içerikleri, açıklamalar ve farklı platformlara yönelik içerik fikirleri oluşturulmasına yardımcı olur. MAI Studio ise ürün görselleri ve ürün içerikleri üzerinde çalışmayı destekleyen araçlar sunar.
Bu araçların amacı mağaza sahibinin yerine karar vermek değil, içerik üretim sürecindeki bazı adımları kolaylaştırmaktır.
Özellikle uzun metin yazmakta, sıfırdan içerik fikri oluşturmakta veya düzenli içerik üretmekte zorlanan kişiler açısından yapay zeka destekli araçlar çalışma sürecinin bir parçası haline gelebilir.
Bir dijital platformun sizin için erişilebilir olup olmadığını yalnızca genel açıklamalardan anlamak mümkün olmayabilir.
Bu nedenle karar vermeden önce kendi kullandığınız yardımcı teknolojiyle sistemi nasıl kullanabileceğinizi öğrenmek önemlidir.
Örneğin ekran okuyucu kullanıyorsanız paneldeki temel alanların kullandığınız ekran okuyucuyla nasıl çalıştığını sorabilirsiniz. Telefon görüşmesi sizin için uygun değilse yazılı destek kanallarını öğrenebilirsiniz. Eğitim içeriklerine ihtiyacınız varsa kayıt, altyazı veya yazılı materyal seçeneklerini sorabilirsiniz.
Belirli bir görev sizin için erişilebilir değilse o adımda hangi destek seçeneklerinin bulunduğunu öğrenmek de önemlidir.
Bir aracın teknik olarak mevcut olması, herkes için aynı kullanım deneyimini sunacağı anlamına gelmez. En gerçekçi değerlendirme, kendi cihazınız, kullandığınız yardımcı teknoloji ve ihtiyaçlarınız üzerinden yapılır.
Dijital bir işi bağımsız biçimde yürütebilmek, bütün görevleri hiçbir destek almadan yapmak anlamına gelmek zorunda değildir.
Bir kişi ekran okuyucuyla paneli rahatlıkla kullanırken görsel seçiminde destek alabilir. Başka biri içeriklerini kendisi hazırlarken telefon görüşmeleri yerine yazılı iletişimi tercih edebilir.
Önemli olan desteğin nerede gerektiğini bilmek ve çalışma düzenini buna göre kurmaktır.
Yunus Emre Kocaoğlu'nun sosyal medya tarafında destek alması da bunun iyi bir örneğidir. Paneli ekran okuyucuyla kullanabilmesi, bütün görevleri aynı yöntemle yapmak zorunda olduğu anlamına gelmez.
Erişilebilirlik, herkesi aynı çalışma biçimine uydurmak değil; çalışma biçimini kişinin ihtiyaçlarına uyarlayabilmektir
Engelli veya gazi bireyler için evden Yeni Nesil E-Ticaret değerlendirirken tek bir “uygun” veya “uygun değil” cevabı vermek doğru olmaz.
Daha anlamlı olan, süreci görevler halinde değerlendirmektir.
Ürün bilgilerini okumak için ekran okuyucu, metin hazırlamak için sesle yazma, cihazı yönetmek için sesli kontrol, iletişim için yazılı kanallar, video içerikleri için altyazı veya daha rahat çalışmak için ekran büyütme özellikleri kullanılabilir.
Bazı görevler bağımsız yürütülebilirken bazı görevlerde destek gerekebilir. Bu durum kişinin girişimcilik yapamayacağı anlamına gelmez; yalnızca çalışma düzeninin kişiye göre oluşturulması gerektiğini gösterir.
Yeni Nesil E-Ticaretin dijital yapısı ve fiziksel operasyonların mağaza sahibinin günlük iş yükünden ayrılması, farklı ihtiyaçlara göre uyarlanabilecek bir çalışma modeli oluşturabilir.
Başlamadan önce size kalan görevleri belirleyin, bu görevlerde kullanacağınız araçları kendi cihazınızda deneyin ve ihtiyaç duyduğunuz noktalarda hangi desteklerin sunulduğunu öğrenin.
Görme engelli bireyler ekran okuyucu, sesle yazma ve diğer yardımcı teknolojilerden yararlanarak dijital ortamda birçok görevi yürütebilir. Ancak erişilebilirlik kullanılan platforma, cihaza, yardımcı teknolojiye ve kişinin ihtiyaçlarına göre değişir. Görsel değerlendirme gerektiren bazı görevlerde ek destek gerekebilir.
Windows'ta NVDA, Apple cihazlarda VoiceOver ve Android cihazlarda TalkBack gibi ekran okuyucular kullanılabilir. Az gören kullanıcılar ayrıca ekran büyütme, yazı boyutu ve kontrast ayarlarından yararlanabilir.
WhatsApp, e-posta ve diğer yazılı mesajlaşma kanalları iletişimin yazılı yürütülmesini sağlayabilir. Video içeriklerinde altyazı ve ekran üzerinde metin kullanılması da hem içerik üretimini hem de erişilebilirliği destekleyebilir.
Sesle yazma ve sesle cihaz kontrolü gibi teknolojiler klavye veya dokunmatik ekran kullanımını azaltabilir. Ancak hangi aracın uygun olduğu kişinin kullandığı cihaz ve bireysel ihtiyaçlarına göre değişir.
Her zaman değil. Gazilik tek başına belirli bir erişilebilirlik ihtiyacını tanımlamaz. Kullanılacak araçlar kişinin hareket, görme, işitme veya diğer ihtiyaçlarına göre belirlenmelidir.
Görsellere alternatif metin eklemek, videolarda altyazı kullanmak, bilgiyi yalnızca renkle aktarmamak, yeterli renk kontrastı sağlamak ve önemli bilgileri yalnızca görsel içinde bırakmamak temel adımlar arasındadır.
Hayır. Erişilebilirlik kullanılan cihaz, yardımcı teknoloji ve kişinin ihtiyaçlarına göre değişebilir. Bu nedenle belirli bir yardımcı teknoloji kullanıyorsanız, karar vermeden önce ilgili işlevlerin sizin kullanım biçiminizle nasıl çalıştığını öğrenmek ve mümkünse deneyimlemek daha doğru olur.
Mağazanolsun modelinde hazır ürün ekosisteminden seçilen ürünlerin mağaza sahibi tarafından depolanması, paketlenmesi ve kargoya teslim edilmesi gerekmez. Tahsilat, sipariş, kargo, iade ve ilgili müşteri taleplerinin operasyonel takibi Mağazanolsun'un operasyon yapısı ve tedarikçi ekosistemi üzerinden yürütülür. Mağaza sahibi ürün seçimi, tanıtım, içerik üretimi ve dijital mağazasını geliştirmeye odaklanır.
W3C – Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2
Apple Support – VoiceOver Kullanıcı Kılavuzu
Google Accessibility – TalkBack
NV Access – NVDA Screen Reader
Anadolu Ajansı – Yunus Emre Kocaoğlu'nun Hikayesi
Mağazanolsun Başarı Hikayeleri – Mehmet Türkoğlu
Mağazanolsun Blog – Evden ve Esnek Saatlerle E-Ticaret: Kimler Yürütebilir?
Çerezleri, platformumuzda verimli bir şekilde gezinmenize ve belirli işlevleri gerçekleştirmenize yardımcı olmak için kullanıyoruz. Aşağıda her bir izin kategorisi altında, tüm çerezler hakkında ayrıntılı bilgi bulacaksınız.
“Gerekli” olarak kategorize edilen çerezler, sitenin temel işlevlerinin gerçekleştirilmesinde vazgeçilmez nitelikte olduklarından tarayıcınızda saklanır.
